قه‌ڵه‌ویش كێشه‌یه‌كی ته‌ندروستی گه‌وره‌یه‌ له‌سه‌رووی هه‌موو كێشه‌ ته‌ندروستیه‌كانی تره‌وه‌، چونكه‌ به‌هۆیه‌وه‌ ڕێژه‌ی مردن زیاد ده‌كات هه‌روه‌ها په‌یوه‌سته‌ به‌ كێشه‌ی ده‌روونی و عاتفیه‌وه‌. ئه‌مه‌ش ئه‌وه‌ ده‌گه‌یه‌نێت كه‌ قه‌ڵه‌وی كاریگه‌ر ده‌كاته‌ سه‌ر ته‌ندروستی تاك وكۆمه‌ڵگه‌.

هۆیه‌كانی قه‌ڵه‌وی:

1- نه‌بوونی رۆشنبیریه‌كی خۆراكی له‌لای تاك و هه‌روه‌ها به‌هۆی خواردن و خواردنه‌وه‌ی هه‌ڕه‌مه‌كی وناڕێكخراو و نه‌كردنی هیچ وه‌رزشێك.

زۆر كه‌س وا ده‌زانن كه‌ مه‌وادی شیرین و نه‌شه‌ویات ته‌نها هۆكاری زیاد بوونی كێشن له‌ مرۆڤ, به‌ڵام له‌ڕاستیدا كاریگه‌رێكی سه‌ره‌كی هه‌یه‌ به‌رپرسیاره‌ به‌پله‌ی یه‌كه‌م له‌سه‌ر قه‌ڵه‌وی و زۆر نه‌خۆشی تر، ئه‌ویش هه‌بوونی چه‌وری له‌ناو خواردنه‌كاندا به‌ڕێژه‌یه‌كی زۆر و ئه‌مه‌ش ده‌بێته‌ هۆی زیادبوونی ڕێژه‌ی چه‌وری له‌ناو لاشه‌ و خوێندا و كاریگه‌ر ده‌كاته‌ سه‌ر ته‌ندروستی گشتیی تاك.

ئه‌مڕۆش خواردن و خواردنه‌وه‌ بۆته‌ به‌شێك له‌ وه‌ده‌ست هێنانی خۆشی و ڕابوردن نه‌ك بۆ كپ كردنه‌وه‌ی برسێتی وه‌كو له‌ پێشیندا هه‌بووه‌، پێغه‌مبه‌ری ئازیزمان ده‌فه‌رموێت: (ما ملأ ابن آدم وعاء شر من بطنه حسب ابن آدم بعض لقيمات يقمن صلبه فإن كان لا محالة فثلث لطعامه وثلث لشرابه وثلث لنفسه) (رواه مسلم). واته‌: مرۆڤ هیچ جامێكی زیان به‌خشی پڕ نه‌كردووه‌ وه‌ك سكی خۆی نه‌بێت پڕی بكات له‌خواردن، مرۆڤ ئه‌وه‌نده‌ی خواردن به‌سه‌ كه‌ چه‌ند پاروویه‌ك بخوات پێی به‌هێز و به‌توانا بێت، خۆگه‌ر ویستی زیاتر بخوات با سكی بكاته‌ سێ به‌شه‌وه‌: به‌شێكی بۆ خواردن و به‌شێكی بۆ خواردنه‌وه‌و به‌شێكی بۆ هه‌ناسه‌دان.

2- عادات و داب و نه‌ریتی نێو كۆمه‌ڵگه‌كانمان كاریگه‌ری گه‌وره‌ی هه‌یه‌ بۆ دروست بوونی قه‌ڵه‌وی، بۆ نمونه‌ كارمه‌نده‌كان زۆربه‌ی كاته‌كانیان به‌سه‌ر ده‌به‌ن و دانیشتوون له‌ ژووره‌كانیان و كاتێكیش ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌ ماڵ خواردن ده‌خۆن و كوتوپڕ زۆربه‌یان ده‌نوون و كاتێكیش هه‌ڵده‌ستن ماوه‌یه‌كی زۆر به‌ سه‌یركردنی ته‌له‌فزیۆنه‌وه‌ ده‌به‌نه‌ سه‌ر له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا چه‌نده‌ها خواردنی سوكه‌ ده‌خۆن وه‌كو شیره‌مه‌نی و حه‌له‌ویات و چه‌ره‌زات و شتی تر... وه‌ گواستنه‌وه‌شیان زۆربه‌ی كات به‌ ئۆتۆمبیله‌ به‌هۆی دووری شوێنی كار و گه‌رمی له‌ هاویندا و سه‌رما و باران له‌ زستاندا.. به‌م شێوه‌یه‌ لاشه‌ خواردن زۆر وه‌رده‌گرێت و وه‌رزش و جموجۆڵی كه‌م ده‌بێت و ده‌بێته‌ هۆی كۆبوونه‌وه‌و خڕبوونی چه‌وری له‌لاشه‌دا و قه‌ڵه‌و دروست ده‌بێت.

خاڵێكی تریش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ له‌نێو كۆمه‌ڵگه‌ی كورده‌واریدا زۆر ماڵان پێیان خۆشه‌ تاكه‌كانیان تا ڕادده‌یه‌ك قه‌ڵه‌و بن نه‌ك مامناوه‌ند و لاواز، به‌تایبه‌ت بۆ ئافره‌تانیان و هانیان ده‌ده‌ن قه‌ڵه‌وبن.

3- بۆ ئافره‌تانیش ده‌بینی ئافره‌تان زیاتر تووشی قه‌ڵه‌وی ده‌بن وه‌ك له‌ پیاوان ئه‌ویش به‌هۆی سكپڕی و منداڵ بوونه‌وه‌.

چونكه‌ كاتێك حامیله‌ ده‌بن ئیتر له‌ جموجۆڵ ده‌كه‌ون و هه‌ر داده‌نیشن و كه‌سانی تر له‌ ماڵه‌وه‌ ئه‌ركی ناوماڵ ده‌گرنه‌ ئه‌ستۆ و به‌م شێوه‌یه‌ خۆیان ده‌ده‌نه‌ ده‌سته‌وه‌ی قه‌ڵه‌وی و كاری خۆلاوازكردن و ڕه‌شیقێتی دواده‌خه‌ن بۆ پاش منداڵ بوون و پاش منداڵ بوونیش ناوێرێت ڕێجیم بكات چونكه‌ منداڵه‌كه‌ پێویستی به‌ شیر هه‌یه‌ و ده‌بێت دانه‌بڕێت له‌ خواردنی باش.. له‌پاش ئه‌وه‌شدا هه‌ر به‌ قه‌ڵه‌وی ده‌مێنێته‌وه‌و توشی ته‌مبه‌ڵی دێت و كێشی لاشه‌ی خۆی پێ نزم ناكرێته‌وه‌. یان گه‌ر ڕێجیمیش بكات و كێشه‌كه‌ی نزم بكاته‌وه‌ ته‌نها بۆ ماوه‌یه‌كی كه‌مه‌و چیتر دوای ئه‌وه‌ گرنگی ناداته‌وه‌ به‌ ڕاگرتنی كێشی لاشه‌ی و جارێكی تر كێشی به‌رز ده‌بێته‌وه‌و توشی قه‌ڵه‌وی ده‌بێت.

4- بۆماوه‌یی (ویراسی) بۆماوه‌یی ڕۆڵی گرنگی هه‌یه‌ بۆ دروست بوونی قه‌ڵه‌وی، له‌وانه‌یه‌ منداڵ له‌دایك بێت و توانای دروست بوونی قه‌ڵه‌وی هه‌بێت به‌تایبه‌ت گه‌ر دایك و باوكی قه‌ڵه‌و بن. به‌پێی توێژینه‌وه‌ ده‌ركه‌وتووه‌ كه‌ بۆماوه‌یی به‌ڕێژه‌ی (70%) ڕۆڵی هه‌یه‌ و ژینگه‌ش (30%) وه‌كو كاریگه‌رێك بۆ دروست بوونی قه‌ڵه‌وی.

5- ڕژێنه‌كانی ناو لاشه‌: ڕژێنه‌كانیش ڕۆڵی به‌رچاو ده‌گێڕن له‌ چالاكی ناو لاشه‌دا و له‌وانه‌یه‌ ببنه‌ هۆی قه‌ڵه‌وی به‌هۆی زیاده‌ڕه‌وی له‌ ڕژینه‌كانیان.

6- زیادبوونی هۆرمۆنه‌كان ده‌بێته‌ هۆی زیاد بوونی چه‌وری له‌لاشه‌دا به‌تایبه‌ت له‌: سه‌ر، مل، سنگ و سك، هه‌روه‌ها له‌ماوه‌ی سكپڕیدا.

هه‌روه‌ها كه‌م بوونی هۆرمۆنی سیرۆكسین و هۆرمۆنی ئه‌نسولێن كێشی مرۆڤ به‌رز ده‌كاته‌وه‌.

7- كاریگه‌ری ده‌روونی: ئه‌مانه‌یش ڕۆڵی گرنگیان هه‌یه‌ بۆ دروست بوونی قه‌ڵه‌وی, بۆ نمونه‌ ئه‌و نه‌خۆشانه‌ی تووشی قه‌له‌قی و ڕاڕایی و كه‌ئابه‌ و شكانه‌وه‌ ده‌بن ڕوو ده‌كه‌نه‌ زیاد خواردن و به‌م شێوه‌یه‌ش تووشی قه‌ڵه‌وی ده‌بن.

8- ئاره‌زووی خواردن وشه‌هیه‌: له‌ناو مێشكدا شوێنێكی تایبه‌ت هه‌یه‌ به‌ ئاره‌زووی خواردن وشه‌هیه‌، تێكچوونی كاری ئه‌م به‌شه‌ش ئاكامی زیاد بوونی كێشی به‌دواوه‌یه‌.

له‌لایه‌ن: ماڵپه‌ڕی خوشكان

سه‌رچاوه‌: سایتی لكِ